कपिलवस्तु — आर्थिक अभावले उपचार गराउन नसक्दा लागुऔषध दुर्व्यसनको दलदलमा फसेका युवाहरू र उनीहरूका परिवारका लागि कपिलवस्तुको शिवराज नगरपालिकाले आशाको किरण देखाएको छ। नगरपालिकाले दुर्व्यसनमा फसेका युवाहरूलाई लक्षित गर्दै निःशुल्क उपचार तथा पुनःस्थापना कार्यक्रम सुरु गरेको हो। आर्थिक रूपमा कमजोर परिवारका युवाहरूलाई प्राथमिकतामा राखेर सुरु गरिएको यो अभियानले स्थानीय समुदायमा नयाँ आशा जगाएको छ।
पछिल्लो समय लागुऔषध दुर्व्यसनको समस्या गाउँदेखि सहरसम्म फैलिँदै गएको छ। विशेषगरी सीमावर्ती क्षेत्रका युवाहरूमा यो समस्या बढ्दै गएको स्थानीयको भनाइ छ। धेरै परिवारका लागि सन्तान दुर्व्यसनमा फस्नु ठूलो पीडा भए पनि उपचारका लागि आवश्यक खर्च जुटाउन नसक्नु अझ ठूलो समस्या बनेको छ। सुधार केन्द्रमा राखेर उपचार गराउँदा भर्ना शुल्क, औषधि, खानपान तथा बसोबास लगायतका खर्च धेरै हुने भएकाले आर्थिक रूपमा कमजोर परिवारका लागि उपचार गराउनु लगभग असम्भव जस्तै हुने गरेको छ। परिणामस्वरूप कतिपय युवाहरू उपचार नपाएर झन् गहिरो दुर्व्यसनमा फस्ने, गलत संगतमा पर्ने वा विभिन्न सामाजिक समस्यामा संलग्न हुने जोखिम बढ्दै गएको देखिन्छ।
यही यथार्थलाई ध्यानमा राख्दै शिवराज नगरपालिकाले दुर्व्यसनमा फसेका युवाहरूलाई निःशुल्क उपचार सेवा उपलब्ध गराउने निर्णय गरेको हो। नगरपालिकाका अनुसार दुर्व्यसनमा परेका युवा–युवतीलाई पुनःस्थापना केन्द्रमा राखेर उपचार गराइनेछ। उपचार अवधिभर लाग्ने भर्ना शुल्क, औषधि, खानपान तथा बसोबास लगायत सम्पूर्ण खर्च नगरपालिकाले नै बेहोर्ने व्यवस्था गरिएको छ। यसले आर्थिक अभावका कारण उपचार गराउन नसकेका धेरै परिवारलाई राहत पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
नगर प्रमुख अजय थापाका अनुसार आर्थिक अभावकै कारण कुनै पनि युवाले आफ्नो भविष्य अन्धकारमा धकेलिन नपरोस् भन्ने उद्देश्यले यो कार्यक्रम सुरु गरिएको हो। उहाँले युवाहरूलाई दुर्व्यसनबाट मुक्त गराई पुनः समाजको मूलधारमा फर्काउनु नै कार्यक्रमको मुख्य लक्ष्य भएको बताउनुभएको छ। उहाँका अनुसार धेरै परिवारले पैसा नभएकै कारण आफ्ना सन्तानलाई सुधार केन्द्रमा राख्न नसकेको अवस्था देखिएकाले नगरपालिकाले त्यसतर्फ विशेष ध्यान दिएको हो।
कार्यक्रमलाई प्रभावकारी बनाउन नगरपालिकाले विभिन्न सामाजिक संस्थासँग सहकार्य गर्ने निर्णय पनि गरेको छ। किर्डाक नेपाल र एसएसडीसी नेपाल जस्ता संस्थाहरूले आर्थिक सहयोग गर्ने प्रतिबद्धता जनाएका छन्। नगरपालिकाले सात दिनको सार्वजनिक सूचना जारी गरी पुनःस्थापना केन्द्रहरूबाट आर्थिक प्रस्ताव माग गर्ने निर्णयसमेत गरेको जनाएको छ। यसबाट सेवा दिने उपयुक्त केन्द्र छनोट गरी दुर्व्यसनमा फसेका युवाहरूलाई गुणस्तरीय उपचार सेवा उपलब्ध गराउने लक्ष्य राखिएको छ।
उपचार मात्र पर्याप्त नहुने भन्दै नगरपालिकाले दुर्व्यसन न्यूनीकरणका लागि सचेतनामूलक कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने योजना पनि बनाएको छ। पालिका भित्रका दुर्व्यसनबाट प्रभावित व्यक्ति तथा उनीहरूका परिवारका सदस्यहरूलाई लक्षित गर्दै समुदाय स्तरमा कार्यक्रम गरिनेछ। साथै विद्यालय स्तरमा कक्षा ९ देखि १२ सम्म अध्ययनरत विद्यार्थीहरूलाई लक्षित गरी लागुऔषध दुर्व्यसनका जोखिम, असर र यसबाट बच्ने उपायबारे जानकारी दिने कार्यक्रम सञ्चालन गरिने बताइएको छ।
नगरपालिकाको यो पहललाई स्थानीय समुदायले सकारात्मक रूपमा लिएको छ। आर्थिक अभावका कारण उपचार गराउन नसकेर पीडित बनेका धेरै परिवारका लागि यो कार्यक्रम राहत बन्न सक्ने अपेक्षा गरिएको छ। उपचार, पुनःस्थापना र सचेतनामूलक कार्यक्रममार्फत दुर्व्यसन न्यूनीकरण गर्दै युवाहरूलाई पुनः समाजको मूलधारमा फर्काउने नगरपालिकाको प्रयासले भविष्यमा सकारात्मक परिणाम ल्याउने विश्वास गरिएको छ।